Lęk o zdrowie – gdy nic Ci nie dolega, ale boisz się, że dopadła Cię choroba

Czy dopadł Cię lęk o zdrowie?

Szczerze odpowiedz na poniższe pytania.

• Czy zdarza Ci się częste i dokładne przyglądanie się swojemu ciału?
• Czy przysłuchujesz się uważnie biciu swojego serca w oczekiwaniu na choćby najmniejszą nieregularność?
• Czy jesteś w stanie zauważyć nawet niewielkie zaczerwienienie, znamię czy wypukłość na skórze?
• Czy każdy ból jest dla Ciebie sygnałem, że coś złego dzieje się w Twoim organizmie?
• Czy myśli na temat Twojego zdrowia pochłaniają dużo czasu i energii oraz wywołują niepokój i lęk?
• Czy często chodzisz do lekarza i wykonujesz wiele badań diagnostycznych, a na koniec dowiadujesz się, że nic Ci nie jest?
• A może przeciwnie – unikasz lekarzy, przychodni i szpitali, ponieważ obawiasz się usłyszeć, że masz rację i chorujesz na coś poważnego?
• Czy często wchodzisz na strony lub fora internetowe poświęcone medycynie, by sprawdzić objawy, które u siebie zauważasz?
• Czy nie możesz pozbyć się przekonania, że jesteś poważnie chory?
• Czy często szukasz u swoich bliskich i przyjaciół pocieszenia oraz zapewnienia, że na pewno nie jesteś poważnie chory?

Jeśli na większość powyższych pytań odpowiedziałeś twierdząco, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że rozwinęło się u Ciebie zaburzenie zwane lękiem o zdrowie.

Rozpoznanie lęku o zdrowie

Według najnowszej klasyfikacji zaburzeń psychicznych, lęk o zdrowie (DSM-V) można zdiagnozować, gdy są spełnione poniższe kryteria:

A. Występuje obsesyjne przeświadczenie, że choruje się lub w przyszłości zachoruje się na poważną chorobę.

B. Objawy somatyczne choroby nie występują lub są słabo nasilone. A jeśli u pacjenta jest zdiagnozowana jakaś choroba lub pacjent znajduje się w grupie ryzyka zachorowania (np. ze względu na historię rodzinną), to występuje obsesyjne zaaferowanie tą chorobą – jest przesadzone i nieadekwatne do obiektywnie występujących objawów.

C. Występuje duże nasilenie lęku o zdrowie, co skutkuje nadmiernym przejmowaniem się sygnałami, które mogą wskazywać na chorobę.

D. Wiele zachowań jest skupionych wokół tematu zdrowia i choroby (np. obsesyjne sprawdzanie ciała w poszukiwaniu objawów choroby) lub występuje nieadaptacyjne unikanie sytuacji, przedmiotów, osób oraz miejsc związanych z chorobą (np. unikanie wizyt u lekarza, szpitali, sklepów medycznych).

E. Obsesyjne przeświadczenie o zachorowaniu występuje od co najmniej 6 miesięcy, przy czym nazwa i objawy choroby mogą zmieniać się w ciągu tego czasu.

F. Obsesyjnego przeświadczenia o zachorowaniu nie można wytłumaczyć żadnym innym zaburzeniem.

Cykl lęku o zdrowie

W wypadku lęku o zdrowie można zaobserwować powtarzający się cykl objawów, który zazwyczaj obejmuje 4 kolejne fazy.

A – ZDARZENIE AKTYWUJĄCE

Pojawia się bodziec, który zostaje zauważony przez chorego (np. ból pewnej części ciała, znamię, dyskomfort w żołądku, film na temat choroby nowotworowej lub nawet rozmowa ze znajomym o jego chorobach).

B – BŁĘDNE PRZEKONANIE

Zauważony bodziec zostaje błędnie zinterpretowany, zwykle przez pryzmat zniekształceń poznawczych (np. „każdy nieprzyjemny impuls płynący z ciała jest oznaką choroby, najczęściej poważnej choroby”).

C – KONSEKWENCJE EMOCJONALNE: LĘK, WĄTPLIWOŚCI I OBAWY

Następujące po sobie zdarzenie aktywujące A oraz błędne przekonanie B skutkują silną reakcją emocjonalną w postaci lęku, przerażenia, wątpliwości i obaw. Reakcja ta z kolei powoduje, iż powstaje bardzo silny impuls do wykonania pewnego rytuału.

D – RYTUAŁ NEUTRALIZUJĄCY LUB UNIKANIE

Ponieważ trudno jest wytrzymać silne i nieprzyjemne uczucia, takie jak lęk i przerażenie, to automatycznie pojawia się impuls do wykonania pewnej czynności (np. pójście do lekarza, poszukanie informacji o objawach, obsesyjne sprawdzanie ciała) lub uniknięcia pewnej czynności, miejsca lub rzeczy (np. uniknięcie pójścia do lekarza, omijanie z daleka szpitali i przychodni, pozbycie się wszystkich rzeczy związanych z chorobą, m.in. strzykawek czy fiolek z lekami).

Zwykle rytuał neutralizujący obniża lęk na pewien czas. Gdy jednak chwilowa ulga zniknie, cały cykl zaczyna się od nowa.

Leczenie lęku o zdrowie

Powtarzające się cykle bodźców, błędnych przekonań, lęku i rytuałów neutralizujących są niezwykle wyczerpujące zarówno dla samego chorego, jak i dla jego bliskich. Czasem aż trudno zrozumieć, jak to możliwe, że racjonalna i logicznie myśląca osoba, która świetnie radzi sobie w innych sytuacjach życiowych, nagle zostaje obezwładniona przez irracjonalne obawy i nieuzasadniony lęk. Często sami chorzy nie są w stanie tego pojąć – nie rozumieją, co się z nimi dzieje i dlaczego nie mogą nad sobą zapanować.

Jeśli pojawia się taka sytuacja, to należy pamiętać, iż lęk o zdrowie jest zaburzeniem, które można i powinno się leczyć. Dostępne są środki farmakologiczne, których regularne zażywanie pomaga zmniejszyć nasilenie objawów. Istnieją też metody psychoterapii, których skuteczność w leczeniu lęku o zdrowie została udowodniona naukowo (Patricia Van Oppen, Else De Haan, Anton J.L.M. Van Balkom, Philip Spinhoven, Kees Hoogduin, Richard Van Dyck i in., 1995; Nakao T., Nakagawa A., Yoshiura T., Nakatani E. i in., 2005).

Niezwykle pozytywne efekty przynosi terapia poznawczo-behawioralna. W wypadku leczenia lęku o zdrowie polega ona na kontrolowanej ekspozycji pacjenta na sytuacje lękowe i stopniowym wygaszaniu niepożądanych reakcji. Pozwala znacząco zmniejszyć nasilenie obsesyjnych myśli oraz zachowań, a przy tym odczuwanego lęku i dyskomfortu. W konsekwencji prowadzi to do znaczącej poprawy jakości życia.

Zobacz też: terapia indywidualna >

Źródła:

Franklin M.E., Abramowitz J.S., Kozak M.J., Levitt J.T., Foa E.B., Effectiveness of exposure and ritual prevention for obsessive-compulsive disorder: Randomized compared with nonrandomized Samales, „Journal of Consulting and Clinical Psychology”, vol 68(4)/2000: 294–602.

Patricia Van Oppen, Else De Haan, Anton J.L.M. Van Balkom, Philip Spinhoven, Kees Hoogduin, Richard Van Dyck, Cognitive therapy and exposure in vivo in the treatment of obsessive compulsive disorder, „Behaviour Research and Therapy”, vol 33(4)/1995: 379–390.

Nakao T., Nakagawa A., Yoshiura T., Nakatani E., Nabeyama M., Yoshizato C., Kudoh A., Tada K., Yoshioka K., Kawamoto M., Togao O., Kanba S., Brain activation of patients with obsessive-compulsive disorder during neuropsychological and symptom provocation tasks before and after symptom improvement: A functional magnetic resonance imaging study, „Biological Psychiatry”, vol 57(8)/2005: 901–910.